O territorio do Xeoparque Mundial da UNESCO da Costa Quebrada está situado no norte de Cantabria. Abarca unha superficie total de 345 km², dos cales 270 km² corresponden a zonas terrestres e os 75 km² restantes ás zonas mariñas circundantes, constituíndo unha unidade territorial perfectamente definida e homoxénea desde unha perspectiva xeolóxica, xeográfica, histórica, ambiental e paisaxística.
Esta área abrangue oito concellos: Santander, Santa Cruz de Bezana, Piélagos, Miengo, Suances, Santillana del Mar, Polanco e Camargo. Todos eles atópanse dentro da estrutura pregada do Sinclinal de San Román-Santillana, que afecta materiais do Cretácico Superior e do Paleóxeno. Esta estrutura pregada ofrece unha ampla variedade de formacións que ilustran séculos de historia xeolóxica.
Os oito concellos que conforman o xeoparque teñen unha poboación conxunta de 269.879 habitantes (INE, 2024). A parte máis oriental, incluíndo Santander e a súa área metropolitana, é a máis poboada, cunha densidade de poboación diminúe cara ao oeste. Isto fai do xeoparque unha zona vibrante e poboada.
Un laboratorio xeolóxico aberto ao público
Este xeoparque é un verdadeiro laboratorio natural para comprender os procesos xeolóxicos que deron forma ao noso planeta nos últimos 120 millóns de anos. A interacción entre as capas rochosas e a acción mariña creou unha espectacular variedade de formas costeiras: cantís, arcos, illotes, enseadas, praias, tómbolos, dunas e estuarios. Estes afloramentos revelan fósiles de antigos arrecifes tropicais, praias prehistóricas e ecosistemas petrificados, testemuñas de eventos como colisións continentais, cambio climático e extincións biolóxicas.
O tramo entre San Juan de la Canal e a Marisma de Miengo está incluído no catálogo Global Geosites como un dos sitios xeolóxicos máis importantes do mundo, baixo o nome de “Dunas de Liencres e Litoral da Costa Quebrada”.
Un territorio accesible e interconectado
Grazas á súa accesibilidade e ás súas diversas paisaxes, o Xeoparque da Costa Quebrada ofrece numerosas oportunidades para a educación, o turismo sostible e a divulgación científica. As rutas costeiras e do interior permiten aos visitantes observar de preto os procesos xeolóxicos, os ecosistemas vivos e un patrimonio cultural que invita á reflexión sobre a relación entre a humanidade e a natureza.
Ademais, este xeoparque é un espazo único para comprender os riscos xeolóxicos, os efectos do cambio global e como a sociedade pode aprender a ser máis resiliente.
Un legado de patrimonio cultural e natural
O Xeoparque da Costa Quebrada destaca non só pola súa xeoloxía, senón tamén pola súa rica historia. Este territorio foi o fogar de diversas especies humanas durante o Paleolítico, deixando un legado extraordinario en forma de arte rupestre e ferramentas prehistóricas, incluíndo as famosas pinturas e gravados magdalenienses.
Sen dúbida, a Costa Quebrada é un territorio rico en patrimonio cultural e natural. Proba diso reside nos tres sitios Patrimonio da Humanidade situados dentro do Xeoparque da Costa Quebrada:
O Camiño Norte de Santiago
Incluídas na Lista do Patrimonio Mundial o 8 de xullo de 2015, as Rutas de Santiago Peninsulares do Norte, como extensión do Camiño Francés, foron declaradas Patrimonio da Humanidade en 1993.
A Cova de Altamira
A Cova de Altamira foi incluída na Lista do Patrimonio Mundial da UNESCO en 1985 a petición do Goberno de España.
A isto súmase a importancia do feito de que Altamira foi o primeiro lugar onde se identificou arte rupestre paleolítica, grazas ao seu descubridor, Marcelino Sanz de Sautuola.
En 2008, a inscrición ampliouse para incluír dezasete covas máis, coñecidas colectivamente como “A Cova de Altamira e a Arte Rupestre Paleolítica do Norte de España”. Entre elas atópase a Cova do Pendo, outra cova situada dentro do Xeoparque da Costa Quebrada.
Ademais, o Xeoparque conta cunha extensa lista de Patrimonio Cultural e varias áreas con designacións de protección ambiental, como o Parque Natural das Dunas de Liencres, Zonas Especiais de Conservación (ZEC), Zonas de Especial Protección para as Aves (ZEPA), Zonas de Especial Interese Natural (ANEI) e humidais de importancia internacional como o esteiro de San Martín de la Arena. Non obstante, todos están enumerados a continuación:
SAC ES1300017 Cova Rogería
SAC ES1300004 Dunas de Liencres e Ría do Pas
LEC 251300005 Dunas do Puntal e Ría da Miera
SAC ES1300010 Río Pas
ZEPA ES000049 Zona Mariña dos Illotes do Portío, Illa Conejera e Illa de Mouro
ES130002 Parque Natural Dunas de Liencres e Costa Quebrada
Espazos naturais de especial interese:
Pozo Tremeo
El Pendo-Peñajorao
Un mosaico natural de ecosistemas e biodiversidade
O Xeoparque da Costa Quebrada é un mosaico de contornas naturais que inclúe marismas, praias, dunas, cantís, ribeiras e bosques de aciñeiras costeiras. Estes ecosistemas albergan unha biodiversidade rica e diversa, formando un corredor ecolóxico esencial con especies de flora e fauna ecoloxicamente importantes.
No interior, os afloramentos calcarios protexen os últimos bosques de aciñeiras costeiras que quedan, reliquias de períodos con diferentes condicións climáticas. Ademais, a plantación de piñeiros no sistema dunar de Liencres creou un bosque único, mentres que os prados de sega, os muros de pedra seca e as sebes reflicten as prácticas agrícolas e gandeiras tradicionais da rexión.
Educación e comunicación desde unha perspectiva científica
Un dos piares do Xeoparque da Costa Quebrada é basear a educación e a comunicación nunha perspectiva científica, en fundamentos sólidos e non en crenzas. O gran reto na era da información, a inmediatez e as redes sociais é educar a través de fundamentos sólidos e científicos.
